ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಪವಾಡ ಸದೃಶ ದೃಶ್ಯ: 65 ಅಡಿ ಆಳದ ‘ಅಮೃತ ಕುಂಡ’ದ ಹೂಳಿನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿತು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿವಲಿಂಗ!

ವಿಶೇಷ ವರದಿ:ಜಗನ್ ರಮೇಶ್

ನಾಸಿಕ್:ಭಾರತದ ಪವಿತ್ರ 12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್‌ನ ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಪವಾಡವೊಂದು ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ಭವ್ಯ ಸಿಂಹಸ್ಥ ಕುಂಭಮೇಳದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣ ಸಜ್ಜುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿಯೇ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ, ದಶಕಗಳಿಂದ ಕಸ-ಕಡ್ಡಿ, ಹೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಅಮೃತ ಕುಂಡ’ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.

ಸುಮಾರು 65 ಅಡಿ ಆಳವಿರುವ ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ನೀರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಂಪ್ ಮಾಡಿ ಹೊರಹಾಕಿ, ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಟನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಹೂಳನ್ನು ಜೆಸಿಬಿ ಮತ್ತು ಕರಸೇವಕರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಎತ್ತಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಳಭಾಗವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವೇಳೆ ಹೂಳಿನ ಒಡಲನ್ನು ಸೀಳಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾದ ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಮುಳುಗಡೆ ಶಿವಲಿಂಗವೊಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದೆ! ಈ ದೃಶ್ಯ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇಡೀ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ “ಹರ ಹರ ಮಹಾದೇವ್” ಎಂಬ ಉದ್ಘೋಷಗಳು ಮೊಳಗಿದವು.

ಪೇಷ್ವೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷಿ!

ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬನ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಮಂದಿರವನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ 3ನೇ ಪೇಷ್ವೆ ಬಾಲಾಜಿ ಬಾಜಿರಾವ್ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಪವಿತ್ರ ಜಲದ ರಹಸ್ಯ: ಪೇಷ್ವೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಅಮೃತ ಕುಂಡದ ನೀರನ್ನು ಕೇವಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪವಿತ್ರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ದಂತಕಥೆ ಈಗ ಸತ್ಯ: ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಚಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ದಂತಕಥೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈಗ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ASI) ಹೂಳು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ರಹಸ್ಯವು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿದೆ.

ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಿರೀಟ

ದೇಶದ ಉಳಿದ 11 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ ನಡೆದರೆ, ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ಎಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಮುಖಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಲಿಂಗವಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಡಲಾದ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ, ಈಗ ಅಮೃತ ಕುಂಡದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿವಲಿಂಗವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ

ಸರೋವರವು 65 ಅಡಿ ಆಳವಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ದಶಕಗಳ ಬಳಿಕ ತಳಭಾಗ ಮುಕ್ತಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಜಾರುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭಕ್ತರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಒಳಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ಎಎಸ್ಐ (ASI) ಇಲಾಖೆಯ ತಜ್ಞರು ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿವಲಿಂಗದ ಕಾಲಮಾನ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.