ಶಿವಮಯ ಜಗತ್ತು: ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಜಾಗೃತಿಯ ಸಂಕೇತ ‘ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ’

ವಿಶೇಷ ವರದಿ:ಜಗನ್ ರಮೇಶ್

ಬೆಂಗಳೂರು: “ಶಿವ ಎಂದರೆ ಮಂಗಲ, ಶಿವ ಎಂದರೆ ಕಲ್ಯಾಣ.” ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸರಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ‘ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ’ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಸಂಧಾನದ ಪರ್ವಕಾಲ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಬಹುಳ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಪುರಾಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ವಿಷಕಂಠನಾದ ಶಿವ

ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಭೀಕರ ‘ಹಾಲಾಹಲ’ ವಿಷವು ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನು ಆ ವಿಷವನ್ನು ತಾನೇ ಕುಡಿದನು. ವಿಷವು ಗಂಟಲಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯದಂತೆ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಶಿವನ ಕಂಠವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿದಳು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶಿವನ ಕಂಠವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು, ಅಂದಿನಿಂದ ಆತ ‘ನೀಲಕಂಠ’ನಾದನು. ಶಿವನ ಶರೀರದಲ್ಲಾದ ವಿಷದ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ತಣಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳು

ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ತಂಭಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ:

ಅಭಿಷೇಕ ಪ್ರಿಯ ಶಿವ: “ಅಭಿಷೇಕ ಪ್ರಿಯಃ ಶಿವಃ” ಎಂಬಂತೆ, ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪಂಚಾಮೃತ ಅಭಿಷೇಕ, ಎಳನೀರು ಹಾಗೂ ಗಂಗಾಜಲದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ.

ಬಿಲ್ವಾರ್ಚನೆ: ಮೂರು ದಳಗಳ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯು ಸತ್ವ, ರಜ ಹಾಗೂ ತಮ ಗುಣಗಳ ಸಂಕೇತ. ಇದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ ಮೂರು ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಉಪವಾಸ : ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಹಗಲಿಡೀ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶರೀರ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ.

ಜಾಗರಣೆ : ರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಹರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ತಾಮಸ ಗುಣವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಸಾತ್ವಿಕತೆಯತ್ತ ಸಾಗಲು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಎಚ್ಚರವಿದ್ದು ಶಿವನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ

ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತ ಮಾಡುವವರು ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು:

ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕೇದಗೆ ಹೂವು ಮತ್ತು ತುಳಸಿ ದಳಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು.

ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವಾಗ ‘ಅರ್ಧ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ’ (ಸೋಮಸೂತ್ರವನ್ನು ದಾಟಬಾರದು) ಮಾತ್ರ ಹಾಕಬೇಕು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸ ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರು ಫಲಾಹಾರ ಸೇವಿಸಬಹುದು.

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಮಿಲನ

ಯೋಗ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಥಾನವು ಮನುಷ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯನ್ನು ನೆಟ್ಟಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವುದು ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಶಿವರಾತ್ರಿಯು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಅನಂತನಾದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಸುದಿನ. “ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ” ಮಂತ್ರದ ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತರು ಈ ಬಾರಿ ಸಂಭ್ರಮದ ಆಚರಣೆಗೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದಾರೆ.